Αρχική > παιδαγωγικά > Πώς µαθαίνουν οι µαθητές

Πώς µαθαίνουν οι µαθητές

30/09/2014

1. Ενεργός συµµετοχή µαθητών

old-book Η µάθηση απαιτεί την ενεργό και εποικοδοµητική συµµετοχή του µαθητή.

Ερευνητικά δεδοµένα.

Η µάθηση στο σχολείο απαιτεί την προσοχή των µαθητών, την παρατήρηση, την αποµνηµόνευση, την κατανόηση, τη θέση στόχων και την ανάληψη ευθύνης για την ίδια τη µάθησή τους. Αυτές τις γνωστικές δραστηριότητες δεν είναι δυνατές χωρίς την ενεργό συµµετοχή και εµπλοκή του µαθητή. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να βοηθούν τους µαθητές να είναι ενεργοί στην τάξη και να θέτουν στόχους αξιοποιώντας τη φυσική τους διάθεση για διερεύνηση, για κατανόηση νέων προγραµµάτων και για µάθηση.

Εφαρµογή

Η πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς είναι να δηµιουργήσουν ενδιαφέροντα και απαιτητικά
περιβάλλοντα µάθησης, στα οποία ενθαρρύνεται η ενεργός συµµετοχή των µαθητών.

Παραθέτουµε κάποιες από τις προτάσεις για τον τρόπο µε τον οποίο µπορεί να γίνει κάτι τέτοιο:

• Αποφύγετε τις καταστάσεις όπου οι µαθητές παραµένουν παθητικοί ακροατές για πολλή ώρα.

• Εµπλουτίστε την παράδοση µε πρακτικές δραστηριότητες, όπως πειράµατα, παρατηρήσεις, συνθετικές εργασίες, κλπ.

• Ενθαρρύνετε τη συµµετοχή σε συζητήσεις και άλλες συνεργατικές δραστηριότητες.

• Οργανώστε εκπαιδευτικές επισκέψεις σε µουσεία και τεχνολογικά πάρκα.

• Αφήστε τους µαθητές ν’ αναλάβουν κάποιον έλεγχο της δικής τους µάθησης. Αυτό σηµαίνει, ότι ο εκπαιδευτικός σε ορισµένες στιγµές πρέπει ν’ αφήσει το
µαθητή να κάνει επιλογές για το τι πρέπει να µάθει και πώς να το µάθει.

• Βοηθήστε τους µαθητές να δηµιουργήσουν µαθησιακούς στόχους που είναι
συναφείς µε τα ενδιαφέροντά τους και τα σχέδιά τους για το µέλλον.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία.

Elmore, R.FJ., Peterson, P.L., & McCarthy, S.J (1996)· Piaget,J. (1978)· Scardamalia, M.,& Bereiter, C. (1991).

2. Κοινωνική αλληλεπίδραση

Η µάθηση είναι πρωτίστως µια κοινωνική δραστηριότητα και η συµµετοχή στην κοινωνική ζωή του σχολείου είναι βασική για να υπάρξει µάθηση.

Ερευνητικά δεδοµένα.

Για πολλούς ερευνητές η κοινωνική αλληλεπίδραση είναι η κύρια δραστηριότητα µέσα στην οποία συντελείται η µάθηση. Η κοινωνική δραστηριοποίηση και συµµετοχή αρχίζουν από πολύ νωρίς. Οι γονείς αλληλεπιδρούν µε τα παιδιά τους και µέσα απ’ αυτές τις αλληλεπιδράσεις τα παιδιά αποκτούν τις συµπεριφορές που τα καθιστούν ικανά να γίνουν αποτελεσµατικά µέλη της κοινωνίας. Σύµφωνα µε τον ψυχολόγο Lev Vigosky, ο τρόπος µε τον οποίο µαθαίνουν τα παιδιά είναι η εσωτερίκευση δραστηριοτήτων, συνηθειών, λεξιλογίου και ιδεών των µελών της κοινότητας στην οποία µεγαλώνουν.

Η δηµιουργία µιας παραγωγικής και συνεργατικής ατµόσφαιρας αποτελεί ουσιαστικό κοµµάτι της µάθησης στο σχολείο. Η έρευνα έχει δείξει ότι η κοινωνική συνεργασία µπορεί να βελτιώσει τις επιδόσεις των µαθητών, υπό τον όρο ότι τα είδη των αλληλεπιδράσεων που ενθαρρύνονται συµβάλλουν στη µάθηση. Τέλος , οι κοινωνικές δραστηριότητες είναι ενδιαφέρουσες αυτές καθαυτές και βοηθούν τους µαθητές να διατηρήσουν την ενασχόλησή τους µε την σχολική τους εργασία. Οι µαθητές δουλεύουν πιο πολύ για να βελτιώσουν την ποιότητα των παραγόµενων εργασιών τους (εκθέσεις, συνθετικές εργασίες, ζωγραφική, κ.λ.π.) όταν ξέρουν ότι θα τις δουν και άλλοι µαθητές.

Εφαρµογή

Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να κάνουν πολλά πράγµατα για να ενθαρρύνουν την κοινωνική συµµετοχή µε τρόπους που διευκολύνουν τη µάθηση:

• Μπορούν να αναθέσουν στους µαθητές να εργαστούν σε οµάδες και οι ίδιοι να αναλάβουν το ρόλο του καθοδηγητή που δίνει συµβουλές και στηρίζει την οµάδα.

• Μπορούν να διαµορφώσουν τη σχολική αίθουσα µε τέτοιο τρόπο που να περιλαµβάνει κοινούς χώρους εργασίας και κοινή χρήση των υλικών.

• Μέσα από το παράδειγµα και την καθοδήγηση µπορούν να διδάξουν στους µαθητές πώς να συνεργάζονται µεταξύ τους.

• Μπορούν να ενθαρρύνουν το διάλογο και τη συζήτηση ώστε οι µαθητές να έχουν ευκαιρίες να εκφράσουν τη γνώµη τους και να αξιολογήσουν τα επιχειρήµατα των άλλων µαθητών.

• Μια σηµαντική πλευρά της κοινωνικής µάθησης είναι η σύνδεση του σχολείου µε την ευρύτερη κοινότητα. Μ’ αυτό τον τρόπο διευρύνονται οι ευκαιρίες των µαθητών για κοινωνική συµµετοχή.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία.

Brown, A.L., Ash, D., Rutherford, M., Nakagawa, K., Cordon, J., & Campione, J.C., (1996)· Collins, A., Brown, J. S., &Newman, S.F., (1989)· Rogoff, B. (1990)· Vygosky, L. S. (1978)

3. ∆ραστηριότητες που έχουν νόηµα.

Oι άνθρωποι µαθαίνουν καλύτερα όταν συµµετέχουν σε δραστηριότητες που θεωρούν χρήσιµες για την πραγµατική ζωή και έχουν σχέση µε την κουλτούρα τους.

Ερευνητικά δεδοµένα.

Πολλές σχολικές δραστηριότητες δεν έχουν νόηµα για τους µαθητές επειδή δεν καταλαβαίνουν για ποιο λόγο τις κάνουν, ποιος είναι ο σκοπός και ποια η χρησιµότητά τους. Ορισµένες φορές οι σχολικές δραστηριότητες δεν έχουν νόηµα για τους µαθητές διότι ανήκουν σε διαφορετικό πολιτισµικό πλαίσιο από το δικό τους . Σήµερα το πολυπολιτισµικό σχολείο όπου παιδιά από διαφορετικές κουλτούρες µαθαίνουν µαζί είναι µια πραγµατικότητα. Στα σχολεία αυτά υπάρχουν συστηµατικές πολιτισµικές διαφορές στις πρακτικές, τις συνήθειες, τους κοινωνικούς ρόλους των µαθητών που επηρεάζουν τη µάθηση. Οι δραστηριότητες που έχουν κάποιο νόηµα για µαθητές που προέρχονται από µια πολιτισµική οµάδα µπορεί να µην έχουν καµία απολύτως σηµασία για µαθητές από άλλη κουλτούρα.

Εφαρµογή .

Υπάρχουν πολλά πράγµατα που οι εκπαιδευτικοί µπορούν να κάνουν για να προσδώσουν µεγαλύτερο νόηµα στις σχολικές δραστηριότητες. Ένα από αυτά είναι να
ενσωµατώσουν τις δραστηριότητες αυτές µέσα σε κάποιο αυθεντικό πλαίσιο. Ένα είδος αυθεντικού πλαισίου είναι το περιβάλλον µέσα στο οποίο η δραστηριότητα αυτή συνήθως χρησιµοποιείται στην πραγµατική ζωή. Για παράδειγµα, οι µαθητές µπορούν να βελτιώσουν τις ικανότητές τους στην προφορική γλώσσα και επικοινωνία συµµετέχοντας σε συζητήσεις. Μπορούν να βελτιώσουν τις ικανότητές τους στο γραπτό λόγο µε το να εµπλακούν στη σύνταξη µιας εφηµερίδας της τάξης τους . Οι µαθητές µπορούν να µάθουν Φυσική συµµετέχοντας σε µια συνθετική εργασία για το περιβάλλον της κοινότητας ή του σχολείου. Το σχολείο µπορεί να βρίσκεται σε επαφή µε επιστήµονες της περιοχής και να τους προσκαλεί για συζήτηση ή να αφήνει τα παιδιά να τους επισκέπτονται στο χώρο δουλειάς τους .

Όσον αφορά στις πολιτισµικές διαφορές, είναι σηµαντικό για τους εκπαιδευτικούς να γνωρίζουν τις πολιτισµικές διαφορές των παιδιών της τάξης τους και να τις σέβονται. Πρέπει να τις βλέπουν ως πλεονέκτηµα πάνω στο οποίο µπορούν να χτίσουν κι όχι ως ένα αρνητικό στοιχείο. Τα παιδιά θα αισθανθούν διαφορετικά µέσα στην τάξη όταν η κουλτούρα τους αντιπροσωπεύεται στις κοινές δραστηριότητες. Οι σχολικές συνήθειες που δεν είναι οικείες σε κάποια παιδιά µπορούν να παρουσιαστούν σταδιακά, έτσι ώστε η µετάβαση να είναι λιγότερο τραυµατική για τις οµάδες µε διαφορετική εθνική προέλευση.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία.

Brown, J.S., Collins, A., & Duguid, P.(1989)· Heath, S.B. (1983)

4. Σύνδεση των νέων πληροφοριών µε τις προϋπάρχουσες γνώσεις

Οι νέες γνώσεις δοµούνται πάνω στη βάση των όσων ήδη καταλαβαίνουµε και πιστεύουµε.

Ερευνητικά δεδοµένα.

Η ιδέα ότι η ικανότητα των ανθρώπων να µαθαίνουν κάτι καινούριο συνδέεται µε το τι ξέρουν ήδη είναι σχετικά παλιά, αλλά τα πιο πρόσφατα ερευνητικά πορίσµατα δείχνουν ότι έχει καθοριστική σηµασία για τη µάθηση. ∆εν είναι δυνατό να κατανοήσει, να θυµηθεί ή να µάθει κανείς κάτι που του είναι τελείως ξένο. Χρειάζονται κάποιες προϋπάρχουσες γνώσεις για να κατανοήσουµε το νόηµα της εισερχόµενης πληροφορίας. Ωστόσο, η ύπαρξη της προαπαιτούµενης προϋπάρχουσας γνώσης δεν αρκεί για να εξασφαλιστούν ικανά αποτελέσµατα. Πρέπει να ενεργοποιήσουµε την προϋπάρχουσα γνώση µας προκειµένου να
µπορούµε να την αξιοποιήσουµε για κατανόηση και µάθηση. Η έρευνα δείχνει ότι οι µαθητές δεν καταλαβαίνουν πάντα τη σχέση ανάµεσα σ’ αυτά που µαθαίνουν και σε όσα ήδη γνωρίζουν. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι η µάθηση ενισχύεται όταν οι εκπαιδευτικοί αποδίδουν µεγάλη προσοχή στην προϋπάρχουσα γνώση του µαθητή, και τη χρησιµοποιούν ως το σηµείο αφετηρίας για τη διδασκαλία.

Εφαρµογή.

Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να βοηθήσουν τους µαθητές να ενεργοποιήσουν τις προηγούµενες γνώσεις τους και να τις αξιοποιήσουν για τις καλύτερες επιδόσεις στα σχολικά έργα. Αυτό µπορεί να γίνει µε διάφορους τρόπους:

• Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να συζητούν το περιεχόµενο του µαθήµατος πριν αρχίσουν τη διδασκαλία, προκειµένου να εξασφαλιστεί, ότι οι µαθητές έχουν τις απαραίτητες προϋπάρχουσες γνώσεις και για να τις ενεργοποιήσουν.

• Συνήθως οι προϋπάρχουσες γνώσεις των µαθητών είναι ελλιπείς ή υπάρχουν εσφαλµένες ιδέες και καίριες παρανοήσεις. Οι εκπαιδευτικοί δεν αρκεί να γνωρίζουν ότι οι µαθητές ξέρουν κάτι για το θέµα που θα αναπτυχθεί. Πρέπει να διερευνήσουν τις προϋπάρχουσες γνώσεις των µαθητών σε βάθος, έτσι ώστε να µπορέσουν να εντοπίσουν τις εσφαλµένες ιδέες και παρανοήσεις.

• Μπορεί να χρειαστεί οι εκπαιδευτικοί να ανατρέξουν στα περασµένα για να καλύψουν τη σηµαντική προαπαιτούµενη ύλη ή να ζητήσουν από τους µαθητές να κάνουν κάποια προκαταρκτική εργασία µόνοι τους.

• Οι ερωτήσεις που κάνει ο εκπαιδευτικός µπορεί να είναι πολύ χρήσιµες για να βοηθηθούν οι µαθητές να δουν τη σχέση ανάµεσα σε όσα µαθαίνουν και σε όσα ήδη γνωρίζουν.

• Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να βοηθούν τους µαθητές να βλέπουν σχέσεις και να συνδέουν αυτό που µαθαίνουν. Αυτό µπορούν να το πετύχουν δίνοντας ένα µοντέλο ή πλαίσιο που οι µαθητές θα το χρησιµοποιήσουν ως σκαλωσιά στην προσπάθειά τους να βελτιώσουν την επίδοσή τους .

Προτεινόµενη βιβλιογραφία.

Βransford, J. D (1979)· Bransford. J. D., Brown, A.L., & Cocking, R.R.(1999).

5. Χρήση στρατηγικών

Οι άνθρωποι µαθαίνουν αξιοποιώντας αποτελεσµατικές και ευέλικτες στρατηγικές που τους βοηθούν να καταλάβουν, να σκέφτονται λογικά, να αποµνηµονεύουν και να λύνουν προβλήµατα.

Ερευνητικά δεδοµένα

Τα παιδιά αναπτύσσουν από µικρές ηλικίες στρατηγικές που τα βοηθούν να λύνουν προβλήµατα. Για παράδειγµα, όταν ζητάµε από παιδιά προσχολικής ηλικίας να πάνε να αγοράσουν κάποια τρόφιµα από το µπακάλη , πολλές φορές αυτά επαναλαµβάνουν στο δρόµο ότι τους ζητήσαµε για να τα θυµούνται καλύτερα. Τα παιδιά αυτά έχουν ανακαλύψει την επανάληψη ως στρατηγική βελτίωσης της µνήµης τους χωρίς κανείς να τους το έχει πει.

Όταν τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο, χρειάζονται βοήθεια από τους δασκάλους ώστε να αναπτύξουν κατάλληλες στρατηγικές για τη λύση µαθηµατικών προβληµάτων, την κατανόηση κειµένων, τη µελέτη του φυσικού κόσµου, για να µάθουν να συνεργάζονται κ.λ.π. Η έρευνα δείχνει ότι µπορούν να προκύψουν σηµαντικά οφέλη αν οι εκπαιδευτικοί κάνουν συστηµατικές προσπάθειες να διδάξουν στρατηγικές µάθησης στα παιδιά.

Οι στρατηγικές είναι σηµαντικές επειδή βοηθούν τους µαθητές να καταλάβουν και να λύσουν προβλήµατα µε τρόπους που είναι κατάλληλοι για την προκείµενη περίπτωση. Οι στρατηγικές µπορούν να βελτιώσουν τη µάθηση και να την κάνουν ταχύτερη. Οι στρατηγικές µπορεί να διαφέρουν ως προς την ακρίβειά τους, τη δυσκολία εκτέλεσής τους, τις υπολογιστικές τους απαιτήσεις και το φάσµα των προβληµάτων στα οποία έχουν εφαρµογή.

Όσο πιο µεγάλο είναι το εύρος των στρατηγικών που µπορούν να χρησιµοποιήσουν αποτελεσµατικά τα παιδιά, τόσο πιο επιτυχηµένα µπορούν να είναι στη λύση προβληµάτων, στην ανάγνωση, στην κατανόηση κειµένου, στην αποµνηµόνευση κ.λ.π.

Εφαρµογή

Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναγνωρίσουν τη βαρύτητα της απόκτησης και εφαρµογής διαφόρων στρατηγικών από τους µαθητές. Η διδασκαλία στρατηγικών µπορεί να γίνει άµεσα ή έµµεσα. Για παράδειγµα, στα γλωσσικά µαθήµατα, οι εκπαιδευτικοί µπορούν να δείξουν άµεσα και πολύ συγκεκριµένα στους µαθητές πώς να επισηµαίνουν τα σηµαντικά σηµεία ενός κειµένου και πώς να τα συνοψίζουν. Στη δεύτερη περίπτωση, οι εκπαιδευτικοί µπορούν να ζητήσουν από µια οµάδα µαθητών να συζητήσουν ένα κείµενο και να το συνοψίσουν.

Στη διαδικασία αυτή µπορούν να βοηθήσουν έµµεσα τους µαθητές προσφέροντάς τους ένα µοντέλο προς µίµηση συµµετέχοντας στη συζήτηση και ρωτώντας καθοριστικές ερωτήσεις.

Στα µαθήµατα των φυσικών επιστηµών, οι εκπαιδευτικοί µπορούν να δείξουν στους µαθητές πώς να κάνουν πειράµατα : πώς να διατυπώνουν υποθέσεις, πώς να κάνουν συστηµατική καταγραφή των αποτελεσµάτων τους και πώς να τα αξιολογούν.

Είναι σηµαντικό να µάθουν οι µαθητές πώς να χρησιµοποιούν αυτές τις στρατηγικές µε σιγουριά και από µόνοι τους και να µη βασίζονται στους δασκάλους τους για να τους δώσουν πάντοτε την απαραίτητη υποστήριξη. Οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να περιορίζουν σταδιακά τη βοήθειά τους και να επιτρέπουν στους µαθητές να αναλαµβάνουν περισσότερες ευθύνες για τη µάθησή τους.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Mayer, R.E. (1987)· Palincsar, A.S.& Brown, A.L.(1984)·White, B.Y., &Frederickson, J.R.(1998).

6. Ανάπτυξη της αυτορρύθµισης και του αναστοχασµού

Οι µαθητές πρέπει να ξέρουν πώς να σχεδιάζουν και να παρακολουθούν τη µάθησή τους, πώς να θέτουν τους δικούς τους µαθησιακούς στόχους και πώς να διορθώνουν τα λάθη τους.

Ερευνητικά δεδοµένα

Ο όρος «αυτορρύθµιση» αναφέρεται στην ικανότητα των µαθητών να παρακολουθούν τη δική τους µάθηση, να κατανοούν πότε κάνουν λάθη και να ξέρουν πώς να τα διορθώνουν.

Η αυτορρύθµιση είναι διαφορετική από τη χρήση στρατηγικών. Οι άνθρωποι µπορούν να χρησιµοποιούν στρατηγικές για να µαθαίνουν µηχανικά, χωρίς να έχουν πλήρη επίγνωση του τι κάνουν. Η αυτορρύθµιση περιλαµβάνει την ανάπτυξη ειδικών στρατηγικών που βοηθούν τους µαθητές να αξιολογούν τη µάθησή τους, να ελέγχουν την κατανόησή τους και να διορθώνουν τα λάθη τους όταν χρειάζεται.

Η αυτορρύθµιση βασίζεται στον αναστοχασµό στο βαθµό που το άτοµο πρέπει να έχει επίγνωση των ιδεών και των στρατηγικών που χρησιµοποιεί. Οι στοχαστικές διαδικασίες µπορούν να αναπτυχθούν µέσα από τη συζήτηση, την επιχειρηµατολογία και τις εκθέσεις όπου οι µαθητές ενθαρρύνονται να εκφράσουν τις απόψεις τους και να τις υπερασπίσουν. Μια άλλη πτυχή της στοχαστικής διαδικασίας είναι η ικανότητα διάκρισης του φαίνεσθαι από το είναι, των κοινότοπων ιδεών από την επιστηµονική γνώση κ.λ.π.

Εφαρµογή

Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να βοηθήσουν τους µαθητές να αναπτύξουν την αυτορρύθµιση και τον αναστοχασµό δίνοντάς τους ευκαιρίες.

• Να σχεδιάζουν πώς να λύνουν προβλήµατα, να οργανώνουν πειράµατα, να διαβάζουν βιβλία κ.λ.π.

• Να αξιολογούν τις προτάσεις, τα επιχειρήµατα, τις λύσεις προβληµάτων κ.λ.π των άλλων ή των ίδιων.

• Να ελέγχουν τον τρόπο σκέψης τους και να θέτουν ερωτήµατα στον εαυτό τους για την κατανόησή τους («Γιατί κάνω αυτό που κάνω; Πόσο καλά το κάνω; Τι αποµένει να κάνω;» κ.λ.π.).

• Να αναπτύσσουν ρεαλιστικές γνώσεις για τον εαυτό τους ως µαθητές («Είµαι καλός στη Γλώσσα, αλλά χρειάζοµαι δουλειά στα Μαθηµατικά»)

• Να θέτουν τους δικούς τους µαθησιακούς στόχους.

• Να γνωρίζουν ποιες είναι οι πιο αποτελεσµατικές στρατηγικές που πρέπει να χρησιµοποιήσουν, και το πότε να τις θέσουν σε εφαρµογή.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Brown, A.L.,(1975)· Boekaerts,M.,Pintrich, P.,& Zeidner, M.(επιµ.) (2000)· Μarton, F.,&Booth, S.(1997).

7. Aναδόµηση της προϋπάρχουσας γνώσης

Ορισµένες φορές η προϋπάρχουσα γνώση µπορεί να εµποδίσει το δρόµο προς τη µάθηση κάτι νέου. Οι µαθητές πρέπει να µάθουν πώς να επιλύουν τις εσωτερικές αντιφάσεις και να αναδοµούν τις υπάρχουσες γνώσεις τους όταν αυτό είναι αναγκαίο.

Ερευνητικά δεδοµένα

Ορισµένες φορές η προϋπάρχουσα γνώση µπορεί να εµποδίσει την κατανόηση των νέων πληροφοριών. Αν και αυτό ισχύει συχνότερα στην εκµάθηση της Φυσικής και των Μαθηµατικών, εν τούτοις έχει εφαρµογή σε όλα τα γνωστικά πεδία. Συµβαίνει επειδή η τρέχουσα κατανόησή µας του φυσικού και του κοινωνικού περιβάλλοντος, της ιστορίας, της θεωρητικής αντίληψης για τους αριθµούς κ.λ.π. είναι προϊόν χιλιάδων ετών πολιτισµικής δραστηριότητας που έχει αλλάξει ριζικά τους διαισθητικούς τρόπους εξήγησης των φαινοµένων. Για παράδειγµα, στο χώρο των µαθηµατικών, πολλά παιδιά κάνουν λάθη όταν χρησιµοποιούν κλάσµατα, επειδή χρησιµοποιούν κανόνες που ισχύουν µόνο για τους φυσικούς αριθµούς. Με παρόµοιο τρόπο, στις φυσικές επιστήµες οι µαθητές διαµορφώνουν
διάφορες παρανοήσεις. Η ιδέα ότι η γη είναι στρογγυλή σαν τηγανίτα ή σα σφαίρα πεπλατυσµένη στην κορυφή συµβαίνει επειδή συµβιβάζει τις επιστηµονικές πληροφορίες ότι η γη είναι στρογγυλή µε τη διαισθητική αντίληψη ότι η γη είναι επίπεδη και οι άνθρωποι ζουν στο πάνω µέρος της. Οι παρανοήσεις δεν εµφανίζονται µόνο στα µικρότερα παιδιά.

Υπάρχουν και στους µαθητές του Γυµνασίου, του Λυκείου, ακόµη και του Πανεπιστηµίου.

Εφαρµογή

Τι µπορούν να κάνουν οι εκπαιδευτικοί για να διευκολύνουν την κατανόηση των πληροφοριών που είναι αντίθετες στη διαισθητική αντίληψη:

• Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν ότι οι µαθητές τους έχουν προϋπάρχουσες γνώσεις και ελλιπή κατανόηση που µπορεί να έρχονται σε αντίθεση µε όσα διδάσκονται στο σχολείο

• Είναι σηµαντικό να δηµιουργούµε συνθήκες µέσα στις οποίες οι εναλλακτικές πεποιθήσεις και εξηγήσεις να µπορούν να εξωτερικευτούν και να εκφραστούν.

• Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να χτίζουν πάνω στις προϋπάρχουσες ιδέες των µαθητών και σιγά-σιγά να τους οδηγούν σε ωριµότερες κατανοήσεις. Η παραγκώνιση της προϋπάρχουσας γνώσης µπορεί να οδηγήσει στη διαµόρφωση εσφαλµένων αντιλήψεων.

• Πρέπει να δίνονται στους µαθητές παρατηρήσεις και πειράµατα που έχουν τη δυνατότητα να τους δείξουν ότι κάποιες από τις ιδέες τους µπορεί να είναι λάθος. Για το σκοπό αυτό µπορούν να χρησιµοποιηθούν παραδείγµατα από την ιστορία της επιστήµης.

• Οι επιστηµονικές εξηγήσεις πρέπει να παρουσιάζονται µε σαφήνεια και, αν γίνεται, να εξηγούνται µε παραδείγµατα µοντέλων.

• Πρέπει να δίνεται στους µαθητές αρκετός χρόνος για να αναδοµήσουν τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους. Για να γίνει αυτό, είναι προτιµότερο να σχεδιάζονται αναλυτικά προγράµµατα που χειρίζονται λιγότερες θεµατικές ενότητες µε µεγαλύτερη εµβάθυνση παρά να καλύπτουν πολλά θέµατα µε επιφανειακό τρόπο.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Carretero,M., &Voss, J.(επιµ.) (1994)· Driver, R.,Guesne, F.,& Tiberghien, A. (επιµ.) (1985)· Schootz, W., Vosniadou, S., & Carretero, M. (επιµ.)(1990)· Vosniadou, S.,& Brewer, W.F. (1992)

8. Στόχος η κατανόηση κι όχι η αποµνηµόνευση

Η µάθηση είναι καλύτερη όταν το υλικό οργανώνεται γύρω από γενικές αρχές και εξηγήσεις αντί να βασίζεται στην αποµνηµόνευση αποµονωµένων στοιχείων και διαδικασιών.

Ερευνητικά δεδοµένα

Όλοι οι εκπαιδευτικοί θέλουν οι µαθητές τους να κατανοούν ότι µαθαίνουν και να µην το αποµνηµονεύουν µε επιφανειακό τρόπο. Η έρευνα δείχνει πως όταν οι πληροφορίες αποµνηµονεύονται επιφανειακά , ξεχνιούνται εύκολα. Αντίθετα, όταν κάτι γίνεται κατανοητό, δεν ξεχνιέται εύκολα και µπορεί να εφαρµοστεί σε άλλες περιπτώσεις (βλέπε την επόµενη αρχή σχετικά µε την εφαρµογή των γνώσεων). Για να καταλάβουν οι µαθητές µας τι τους διδάσκουµε, πρέπει να τους δίνουµε την ευκαιρία να σκεφτούν τι κάνουν, να µιλήσουν γι’ αυτό µε τους συµµαθητές τους και µε τους δασκάλους τους, να το διευκρινίσουν και να καταλάβουν πώς εφαρµόζεται σε πολλές περιπτώσεις.

Εφαρµογή

Πώς µπορεί να διδάξει ο εκπαιδευτικός µε στόχο την κατανόηση; Οι ακόλουθες είναι µερικές προτάσεις για δραστηριότητες που µπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση της ύλης που έχει διδαχθεί:

• Ζητήστε από τους µαθητές να εξηγήσουν ένα φαινόµενο ή µία έννοια µε δικά τους λόγια.

• ∆είξτε στους µαθητές πώς να δίνουν παραδείγµατα που δείχνουν πώς εφαρµόζεται µια αρχή ή πώς λειτουργεί ένας νόµος.

• Οι µαθητές πρέπει να είναι σε θέση να λύνουν χαρακτηριστικά προβλήµατα στο χώρο του γνωστικού πεδίου. Τα προβλήµατα µπορούν να είναι αυξανόµενου βαθµού δυσκολίας καθώς οι µαθητές αποκτούν µεγαλύτερη εµπειρία.

• Όταν οι µαθητές καταλαβαίνουν την ύλη, µπορούν να εντοπίζουν οµοιότητες και διαφορές, µπορούν να συγκρίνουν και να αντιπαραβάλλουν και µπορούν να κατανοούν και να δηµιουργούν αναλογίες.

• ∆ιδάξτε στους µαθητές σας πώς να εξάγουν γενικές αρχές από τις συγκεκριµένες περιπτώσεις και πώς να γενικεύουν από τα επιµέρους παραδείγµατα.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Halpern, D.F. (επιµ.) (1992)· Resnick, L.B., & Klopfer, .L.E. (επιµ.)(1989)· Perkins, D. (1992).

9. Boήθεια για να µάθουν οι µαθητές να εφαρµόζουν τις γνώσεις τους

Η µάθηση αποκτά µεγαλύτερη σηµασία όταν τα µαθήµατα έχουν εφαρµογή σε καταστάσεις της πραγµατικής ζωής.

Ερευνητικά δεδοµένα

Οι µαθητές συχνά δεν εφαρµόζουν αυτά που µαθαίνουν στο σχολείο για να λύσουν προβλήµατα του πραγµατικού κόσµου. Για παράδειγµα, µπορεί να µάθουν στο σχολείο για τους νόµους του Νεύτωνα αλλά συνήθως δεν καταφέρνουν να διαπιστώσουν πώς οι νόµοι αυτοί εφαρµόζονται στις πραγµατικές συνθήκες ζωής. Η εφαρµογή των γνώσεων είναι πολύ σηµαντική. Γιατί να πηγαίνει κανείς στο σχολείο αν ότι µαθαίνει εκεί δεν εφαρµόζεται σε άλλες καταστάσεις και δεν µπορεί να χρησιµοποιηθεί εκτός σχολείου;

Εφαρµογή

Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να βελτιώσουν την ικανότητα των µαθητών τους να εφαρµόζουν όσα έχουν µάθει στο σχολείο

• Αν επιµείνουν στην εµπέδωση της ύλης χωρίς την κατανόηση, δεν µπορεί να γίνει η µεταφορά των γνώσεων σε άλλες περιπτώσεις (βλέπε προηγούµενη αρχή)

• Αν βοηθήσουν τους µαθητές να συνειδητοποιήσουν τη σηµασία που έχει η εφαρµογή των γνώσεών τους σε άλλες περιπτώσεις

• Αν εφαρµόσουν όσα έχουν µάθει σε ένα γνωστικό πεδίο σε άλλα πεδία µε τα οποία µπορεί να υπάρχει κάποια σχέση

• Αν δείξουν στους µαθητές πώς να εξάγουν γενικές αρχές από τα συγκεκριµένα παραδείγµατα

• Αν βοηθήσουν τους µαθητές να µάθουν πώς να παρακολουθούν τη µάθησή τους και πώς να καταλαβαίνουν πότε έχουν καταλάβει και πότε δεν έχουν καταλάβει την ύλη

• Αν διδάξουν µε στόχο την κατανόηση κι όχι την αποµνηµόνευση (βλέπε προηγούµενη αρχή).

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Bruer, J. T. (1993)· Bransford, T. D., Brown, A.L., Cocking, R.R. (επιµ.) (1999)·

Βereiter, C. (1997)

10. ∆ιάθεση χρόνου για εξάσκηση

Η µάθηση είναι µία πολύπλοκη γνωσιακή δραστηριότητα που δε χωράει βιασύνη. Απαιτείται σηµαντικός χρόνος και εξάσκηση για ν’ αρχίσει να συγκροτείται η εµπειρογνωµοσύνη σε έναν τοµέα.

Ερευνητικά δεδοµένα

Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι πρέπει να κάνουν πολλή εξάσκηση για να αποκτήσουν εµπειρογνωµοσύνη σε κάποιον τοµέα. Ακόµη και µικροδιαφορές στο χρόνο κατά τον οποίο είµαστε εκτεθειµένοι στις πληροφορίες µπορεί να συνεπάγονται µεγάλες διαφορές στη µάθηση. Οι ψυχολόγοι Chase και Simon (1973) µελέτησαν σκακιστές και βρήκαν ότι κατά κανόνα είχαν δαπανήσει µέχρι και 50.000 ώρες εξάσκησης στο σκάκι. Ένας σκακιστής ηλικίας τριανταπέντε ετών που έχει παίξει σκάκι για 50.000 ώρες πρέπει να έχει περάσει 4 έως 5 ώρες καθηµερινής εξάσκησης από την ηλικία των 5 έως τα 30! Οι λιγότερο προχωρηµένοι παίκτες έχουν δαπανήσει σηµαντικά λιγότερο χρόνο παίζοντας σκάκι.

Η έρευνα έχει δείξει ότι οι ικανότητες ανάγνωσης και γραφής σε µαθητές Λυκείου συνδέονται µε τις ώρες που έχουν περάσει διαβάζοντας και γράφοντας. Η αποτελεσµατική ανάγνωση και γραφή απαιτεί πολλή εξάσκηση. Οι µαθητές από κοινωνικά µειονεκτικά περιβάλλοντα, που έχουν λιγότερες ευκαιρίες να µάθουν και λείπουν από το σχολείο λόγω εργασίας ή ασθένειας, δεν αναµένεται να έχουν τόσο καλές επιδόσεις στο σχολείο όσο τα παιδιά που είχαν περισσότερο χρόνο να εξασκηθούν και να αποκτήσουν γνώσεις.

Εφαρµογή

Πολλά εκπαιδευτικά προγράµµατα έχουν σχεδιαστεί για να αυξήσουν τη διάθεση χρόνου του µαθητή για εξάσκηση, κυρίως σε µικρή ηλικία. Οι ακόλουθες είναι κάποιες προτάσεις για τον τρόπο που οι εκπαιδευτικοί µπορούν να βοηθήσουν τους µαθητές τους.

• Αυξήστε το χρόνο που περνούν οι µαθητές για µάθηση µέσα στην τάξη .

• ∆ώστε στους µαθητές εργασίες που είναι σύµφωνες µε όσα ήδη γνωρίζουν.

• Μην προσπαθείτε να καλύψετε πολλά θέµατα ταυτόχρονα. ∆ώστε στους µαθητές χρόνο να κατανοήσουν τις νέες πληροφορίες.

• Βοηθήστε τους µαθητές να καλλιεργήσουν την «σκόπιµη εξάσκηση», που περιλαµβάνει την ενεργητική σκέψη και την παρακολούθηση της διαδικασίας της µάθησης (βλέπε την αρχή της αυτορρύθµισης).

• ∆ώστε στους µαθητές πρόσβαση σε βιβλία, ώστε να µπορούν να διαβάζουν στο σπίτι τους.

• ∆ιατηρήστε επαφή µε τους γονείς, να µάθουν πώς να προσφέρουν πιο πλούσιες εκπαιδευτικές εµπειρίες στα παιδιά τους.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Bransford, J.D.(1979)· Chase, W. G., & Simon, H.A. (1973)· Coles, R.(1970).

11. Aναπτυξιακές και ατοµικές διαφορές

Τα παιδιά µαθαίνουν καλύτερα όταν λαµβάνονται υπόψη οι ατοµικές τους διαφορές.

Ερευνητικά δεδοµένα

Οι έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχουν βασικές αναπτυξιακές διαφορές στη µάθηση. Καθώς τα παιδιά αναπτύσσονται, διαµορφώνουν νέους τρόπους αναπαράστασης του κόσµου και επίσης αλλάζουν τις διαδικασίες και τις στρατηγικές που χρησιµοποιούν για να διαχειριστούν αυτές τις αναπαραστάσεις. Επιπλέον, υπάρχουν σηµαντικές ατοµικές διαφορές στη µάθηση.
Ο αναπτυξιακός ψυχολόγος Howard Gardner έχει υποστηρίξει ότι υπάρχουν πολλές άλλες διαστάσεις της ανθρώπινης νοηµοσύνης πέραν των λογικών και γλωσσικών ικανοτήτων µε τις οποίες συνήθως ασχολούµαστε στο σχολείο. Κάποια παιδιά είναι προικισµένα στη µουσική, άλλα έχουν εξαιρετικές ικανότητες στην αντίληψη του χώρου (οι οποίες είναι απαραίτητες για τους αρχιτέκτονες και τους καλλιτέχνες), ή σωµατικές/κιναισθητικές ικανότητες (που χρειάζονται οι τεχνίτες, χειρουργοί, αθλητές ) ή ικανότητες να δηµιουργούν κοινωνικές σχέσεις µε τους άλλους ανθρώπους κ.λ.π. Τα σχολεία πρέπει να δηµιουργούν το καλύτερο
περιβάλλον για την ανάπτυξη των παιδιών λαµβάνοντας υπόψη τις ατοµικές τους διαφορές.

Εφαρµογή

• Μάθετε πώς να εκτιµάτε κατάλληλα τις γνώσεις, τις στρατηγικές και τους τρόπους µάθησης των παιδιών.

• ∆ώστε στα παιδιά µια ποικιλία υλικών, δραστηριοτήτων και µαθησιακών εργασιών που να περιλαµβάνουν τη γλώσσα, τα µαθηµατικά, τις φυσικές επιστήµες, τα καλλιτεχνικά, τη µουσική, την κίνηση, την κοινωνική αντίληψη κ.λ.π.

• Εντοπίστε τις ιδιαίτερες ικανότητες των µαθητών, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στο ενδιαφέρον, την επιµονή και την αυτοπεποίθηση που δείχνουν όταν εκτελούν
διαφορετικά είδη δραστηριοτήτων.

• Υποστηρίξτε τις ιδιαίτερες ικανότητες των µαθητών και αξιοποιήστε τες για να βελτιώσετε τη συνολική τους σχολική επίδοση.

• Καθοδηγήστε και προκαλέστε τους µαθητές να σκεφτούν και να µάθουν .

• Κάντε στα παιδιά ερωτήσεις που προκαλούν τη σκέψη, θέστε τους προβλήµατα και αναγκάστε τα να ελέγξουν τις υποθέσεις τους µε διάφορους τρόπους.

• ∆ηµιουργήστε συνδέσεις µε τον πραγµατικό κόσµο, βάζοντας στα παιδιά προβλήµατα παρµένα από τις καθηµερινές τους καταστάσεις.

• ∆είξτε στα παιδιά πώς µπορούν να χρησιµοποιήσουν τις ιδιαίτερες ικανότητές τους και την ευφυΐα τους για να λύνουν προβλήµατα του πραγµατικού κόσµου.

• ∆ηµιουργήστε τις συνθήκες για αλληλεπίδραση των µαθητών µε ανθρώπους της κοινότητάς τους και ειδικά µε ενήλικες που είναι πεπειραµένοι και ενθουσιώδεις για τα είδη των θεµάτων που ενδιαφέρουν τους µαθητές.

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Case, R.(1978)· Chen, J., Krechevesky, M., Viens, J.,& Isberg, E. (1998)· Gardner, H. (1991)· Gardner, H. (1993).

12. Καλλιέργεια των κινήτρων για µάθηση

Η µάθηση επηρεάζεται καθοριστικά από την ύπαρξη κινήτρων για το µαθητή. Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να βοηθήσουν τους µαθητές να αποκτήσουν περισσότερα κίνητρα για µάθηση µε τη συµπεριφορά τους και τα λεγόµενά
τους.

Ερευνητικά δεδοµένα

Οι µαθητές που έχουν κίνητρα για µάθηση αναγνωρίζονται εύκολα επειδή έχουν ένα πάθος για την επίτευξη των στόχων τους και είναι έτοιµοι να καταβάλουν µεγάλες προσπάθειες. ∆είχνουν επίσης µεγάλη αποφασιστικότητα και επιµονή. Αυτό επηρεάζει την ποσότητα και την ποιότητα των όσων µαθαίνουν. Όλοι οι εκπαιδευτικοί θέλουν να έχουν µαθητές µε κίνητρα στις τάξεις τους. Πώς µπορούν να το πετύχουν;

Οι ψυχολόγοι διακρίνουν ανάµεσα σε δύο είδη παροχής κινήτρων: την εξωτερική παρότρυνση και την εσωτερική παρώθηση. Η εξωτερική παρότρυνση προκαλείται όταν χρησιµοποιούνται θετικές ενισχύσεις για να αυξηθεί η συχνότητα εµφάνισης της ζητούµενης συµπεριφοράς· ο έπαινος, η υψηλή βαθµολογία, τα βραβεία, τα χρήµατα, το φαγητό, µπορούν να χρησιµοποιηθούν γι’ αυτό το λόγο. Η εσωτερική παρώθηση υπάρχει όταν οι µαθητές συµµετέχουν ενεργητικά σε δραστηριότητες χωρίς να χρειάζεται να επιβραβευθούν γι’ αυτό· το παιδί που φτιάχνει ένα πάζλ µε µεράκι είναι εσωτερικά παρακινηµένο.

Ένα σηµαντικό χαρακτηριστικό των εσωτερικά παρωθηµένων µαθητών είναι η πεποίθησή τους ότι η προσπάθεια είναι σηµαντική για την επιτυχία. Οι εκπαιδευτικοί µπορούν να επηρεάσουν την αποφασιστικότητα των µαθητών για επίτευξη στόχων µε τη συµπεριφορά τους και τα λεγόµενά τους.

Εφαρµογή

Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να χρησιµοποιούν ενθαρρυντικά σχόλια που:

• Αντικατοπτρίζουν µία ειλικρινή αξιολόγηση της απόδοσης των µαθητών·

• Αναγνωρίζουν τις επιτυχίες των µαθητών·

• Αποδίδουν την επιτυχία των µαθητών σε ενδογενείς και όχι εξωγενείς παράγοντες (π.χ.,«Έχεις καλές ιδέες»)·

• Βοηθούν τους µαθητές να πιστέψουν στον εαυτό τους (π.χ., «Προσπάθησες πολύ στα µαθηµατικά και οι βαθµοί σου έχουν βελτιωθεί ικανοποιητικά»·

• ∆ίνουν ανατροφοδότηση για τις στρατηγικές που χρησιµοποιούν οι µαθητές µαζί µε οδηγίες για το πώς να τις βελτιώσουν·

• Βοηθούν τους µαθητές να θέτουν ρεαλιστικούς στόχους.

Είναι επίσης σηµαντικό

• Να αποφεύγουµε οµαδοποιήσεις µε βάση τις ικανότητες· η οµαδοποίηση αυτή δίνει το µήνυµα ότι οι ικανότητες έχουν µεγαλύτερη αξία από την προσπάθεια·

• Να καλλιεργούµε τη συνεργασία και όχι τον ανταγωνισµό: η έρευνα δείχνει ότι τα ανταγωνιστικά συστήµατα που ενθαρρύνουν τους µαθητές να δουλεύουν µεµονωµένα για να πετύχουν µεγαλύτερη βαθµολογία και περισσότερες ανταµοιβές, συνήθως δίνουν το µήνυµα ότι αυτό που έχει αξία είναι οι ικανότητες και µειώνουν την εσωτερική παρώθηση·

• Να προτείνουµε ενδιαφέρουσες εργασίες που προκαλούν την περιέργεια των µαθητών και αναπτύσσουν τις ανώτερες νοητικές ικανότητές τους, στο κατάλληλο πάντα επίπεδο δυσκολίας.

Στέλλα Βοσνιάδου

Η παρούσα δηµοσίευση πραγµατοποιήθηκε το 2001 από τη ∆ιεθνή Ακαδηµία της Εκπαίδευσης (∆ΑΕ), Palais des Academies, 1 , rue Ducale, 1000 Βρυξέλλες, και το
∆ιεθνές Γραφείο της Εκπαίδευσης (∆ΓΕ), P.O.Box199, 1211 Geneva 20, Ελβετία

Προτεινόµενη βιβλιογραφία

Deci, E.L., & Ryan, (1985)· Dweck, C.S. (1989)· Lepper, M., & Hodell, M. (1989)· Spaulding, C.L. (1992

Advertisements
Κατηγορίες:παιδαγωγικά Ετικέτες: , ,
Αρέσει σε %d bloggers: